Có những thứ con người biết rõ có thể khiến mình tổn thương nhưng vẫn rất khó từ bỏ. Dục vọng là một trong số đó.
- 10 điều đại kỵ trong đời người - Điều thứ sáu nhiều người không nhận ra
- Nếu có ai nói xấu bạn sau lưng thì nên làm gì?
- Tục ngữ “Ngẩng đầu ba thước có thần minh”, nửa câu sau mới là tinh hoa, tiếc rằng mười người thì chín người không biết
Tuổi trẻ có sức khỏe, có khát vọng, có sự tò mò trước những điều chưa từng trải nghiệm, nhưng cũng chính vì thế mà dễ bị ham muốn nhất thời dẫn dắt. Người xưa đặc biệt coi sắc dục là một cửa ải khó vượt qua, không phải vì tình cảm nam nữ là điều xấu, mà bởi khi dục vọng vượt khỏi sự kiểm soát, con người rất dễ đánh mất lý trí, trách nhiệm và những giới hạn cần giữ. Tài liệu cũng đặt sắc dục như một cửa ải có thể làm tổn hại danh dự, gia đình và sự nghiệp nếu con người buông thả quá mức.
Điều đáng sợ không phải dục vọng xuất hiện, mà là khi ta biết một việc không nên làm nhưng vẫn liên tục tìm lý do để chiều theo nó.
Người có tài vẫn có thể thua chính mình
Tài liệu kể chuyện Trác Bất Quần, một thư sinh thời Minh thông minh, đọc nhiều sách, được mọi người kỳ vọng sẽ công thành danh toại. Sau khi đỗ tú tài, anh bị cuốn vào mối quan hệ vụng trộm với một người phụ nữ sống cạnh nhà. Ban đầu chỉ là sự để ý, sau đó hai người ngày càng dấn sâu. Trác Bất Quần dần mất tâm học hành, đến kỳ thi thì thất bại, sức khỏe cũng suy kiệt.
Bỏ qua những chi tiết mang màu sắc khuyến thiện của câu chuyện, điều đáng suy ngẫm vẫn còn nguyên: một người có thể rất thông minh nhưng chưa chắc đủ mạnh để chiến thắng chính ham muốn của mình.
Biết đúng sai không khó. Phần lớn chúng ta đều biết ngoại tình có thể làm tổn thương gia đình, buông thả có thể khiến mình trả giá. Nhưng khi cám dỗ thật sự xuất hiện, lý trí lại phải đối mặt với một câu hỏi khó hơn: ta có đủ tỉnh táo để dừng lại hay không?
Người ta thường coi bản lĩnh là khả năng chiến thắng người khác. Nhưng có những cuộc chiến không ai nhìn thấy, chỉ diễn ra trong lòng mình. Một bên nói “không nên”, một bên lại nói “chỉ lần này thôi”. Thắng được khoảnh khắc ấy nhiều khi mới là thử thách khó nhất.
Mọi hành vi đều bắt đầu từ một ý niệm
Một điểm đáng chú ý trong tài liệu là cách phân chia dục niệm từ ý nghĩ, lời nói đến hành vi. Trong đó, điều dễ bị xem nhẹ nhất lại chính là ý nghĩ.
Một hành vi vượt giới hạn hiếm khi xuất hiện hoàn toàn bất ngờ. Trước đó thường là một quá trình: thích nhìn, thích nghĩ, thích tìm kiếm, rồi dần dần cho phép mình tiến xa hơn.
Ngày nay, điều này càng đáng suy nghĩ khi điện thoại và Internet đưa vô số hình ảnh, nội dung gợi dục đến trước mắt chỉ bằng một cái chạm. Nếu một người liên tục tìm kiếm những kích thích ấy, điều thay đổi không chỉ là thứ họ xem mà còn có thể là cách họ nhìn người khác.
Khi dục vọng chiếm ưu thế, một người phụ nữ hay đàn ông rất dễ bị nhìn như đối tượng thỏa mãn ham muốn, thay vì một con người có nhân phẩm, tình cảm và cuộc đời riêng.
Bởi vậy, giữ mình không chỉ bắt đầu ở hành vi bên ngoài. Nhiều khi phải bắt đầu từ những gì ta cho phép tồn tại lâu trong tâm.
Một ý nghĩ thoáng qua chưa nói lên phẩm chất của một người. Nhưng nếu biết nó không đúng mà vẫn liên tục nuôi dưỡng, lâu ngày ý nghĩ có thể thành thói quen, thói quen lại dẫn tới lựa chọn.
Tự do không phải là muốn gì cũng làm
Con người hiện đại rất coi trọng tự do. Nhưng nếu một người không thể nói “không” với dục vọng của mình, liệu đó có thật sự là tự do?
Nóng giận là phải trút giận, thích ai là phải chiếm hữu, đã có gia đình nhưng gặp người hấp dẫn vẫn muốn tiến tới, biết một nội dung khiến mình lệ thuộc nhưng vẫn không thể ngừng xem - nhìn bề ngoài là đang sống theo ý mình, nhưng sâu hơn lại đang bị ham muốn điều khiển.
Người xưa coi việc tiết chế dục vọng là một phần của tu thân cũng vì vậy.
Tiết chế không có nghĩa phủ nhận tình yêu hay tình cảm nam nữ. Nó là khả năng biết giới hạn nào không nên vượt qua.
Người đã có gia đình biết dừng trước một mối quan hệ không đúng chỗ; người trẻ biết tránh những nội dung khiến tâm trí ngày càng lệ thuộc; đứng trước cám dỗ vẫn nhớ đến cha mẹ, người bạn đời và hậu quả mà lựa chọn của mình có thể gây ra.
Có thể chẳng ai biết mình vừa từ chối điều gì. Nhưng chính những lúc không ai nhìn thấy ấy lại thể hiện rõ nhất phẩm chất của một con người.
Giữ được mình mới là bản lĩnh khó nhất
Sự cao quý hay thấp hèn của một người cuối cùng vẫn nằm trong lựa chọn của chính họ. Nếu nhận ra dục vọng đang trở nên quá mạnh và kịp thời dừng lại, con người vẫn có thể quay về với một đời sống tỉnh táo hơn.
Trong cuộc sống, có những gia đình không tan vỡ vì nghèo khó mà vì một người bước qua giới hạn. Có người xây dựng danh dự suốt nhiều năm nhưng chỉ vì một phút buông thả mà đánh mất tất cả. Có những đứa trẻ phải chịu tổn thương bởi sự phản bội của người lớn.
Khi ấy, dục vọng không còn là chuyện riêng của một cá nhân. Mỗi lựa chọn đều có thể chạm đến cuộc đời của những người bên cạnh.
Vì thế, lời cảnh tỉnh của người xưa về sắc dục, xét cho cùng, cũng là lời nhắc về trách nhiệm. Trước một phút thỏa mãn, hãy nghĩ đến điều mình có thể phải đánh đổi sau đó.
Tu dưỡng không phải đợi đến chuyện lớn mới bắt đầu. Nó nằm ngay ở lúc một ý nghĩ bất chính vừa xuất hiện mà ta biết điều chỉnh; lúc có cơ hội vượt giới hạn nhưng vẫn biết quay lại; lúc ham muốn rất mạnh nhưng nguyên tắc trong lòng vẫn mạnh hơn.
Đời người còn nhiều cửa ải: sắc dục, tiền bạc, danh vọng, quyền lực. Nhưng tất cả cuối cùng đều thử thách một điều giống nhau: con người có làm chủ được chính mình hay không. Thắng được người khác có thể đem lại thành công nhất thời. Nhưng giữ được mình trước cám dỗ mới là bản lĩnh giúp một người đi đường dài.
Tiểu Hoa biên tập