Giải mã chu kỳ của Vàng: Góc nhìn từ những biến động trong thể chế tiền tệ toàn cầu

MSc. Nguyễn Thị Ngọc Hà (*)

Viện Chiến lược chính sách Kinh tế - Tài chính, Bộ Tài chính

(*) Bài viết chỉ thể hiện quan điểm của cá nhân tác giả, không đại diện cho bất kỳ tiếng nói của cơ quan, tổ chức nào.

Kỳ 3: Basel III và sự trở lại của vàng với vai trò tiền tệ

Trong khi công chúng bị cuốn vào những biến động giá hàng ngày, một cuộc cách mạng âm thầm nhưng mang tính cấu trúc đang diễn ra trong lòng hệ thống ngân hàng toàn cầu thông qua Hiệp ước Basel III. Đây không chỉ là những quy định kỹ thuật khô khan, mà là sự chuẩn bị pháp lý cho sự trở lại của vàng.

Basel III: Tái định vị vàng từ "hàng hóa" sang "tiền tệ"

Basel III là bộ quy tắc giám sát ngân hàng toàn cầu do Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) thuộc Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) ban hành nhằm tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống tài chính. Một trong những thay đổi quan trọng nhất, thường bị truyền thông bỏ qua, là cách đối xử với vàng.

Dưới thời Basel I và II, vàng thường được xếp vào nhóm tài sản Vốn cấp 3 (Tier 3) hoặc bị coi như một loại hàng hóa thông thường với trọng số rủi ro cao (thường là 50%). Điều này có nghĩa là nếu một ngân hàng nắm giữ 100 triệu USD vàng, họ chỉ được tính 50 triệu USD vào vốn dự trữ, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn.

Tuy nhiên, với Basel III (và phiên bản hoàn thiện "Basel III Endgame"), Vàng vật chất được phân bổ (Allocated Gold) được chính thức nâng lên thành tài sản Vốn cấp 1 (Tier 1 Asset) với trọng số rủi ro 0%. Về mặt kế toán ngân hàng, điều này đặt vàng ngang hàng với tiền mặt (cash) và trái phiếu kho bạc Mỹ.

Sự phân biệt quan trọng: Vàng phân bổ (Allocated) vs. Vàng chưa phân bổ (Unallocated)

Basel III không ưu đãi cho mọi loại vàng. Nó tạo ra một sự phân biệt rõ ràng nhằm triệt tiêu thị trường vàng giấy đầu cơ:

1. Vàng Phân bổ (Allocated Gold): Là vàng vật chất (thỏi, xu) được định danh cụ thể thuộc sở hữu của ngân hàng, nằm trong kho, không bị đem đi cho vay hay thế chấp. Loại này được hưởng mức rủi ro 0%. Điều này khuyến khích các ngân hàng nắm giữ vàng thật.¹⁵

2. Vàng Chưa phân bổ (Unallocated Gold): Là vàng giấy, các hợp đồng phái sinh, chứng chỉ vàng mà ngân hàng nắm giữ nhưng không có vàng vật chất tương ứng bảo đảm 1-1, hoặc vàng đang được đem đi cho vay. Theo quy định về Tỷ lệ Gây quỹ Ổn định Ròng (Net Stable Funding Ratio - NSFR), loại vàng này bị áp dụng mức Yêu cầu Vốn Ổn định (Required Stable Funding - RSF) lên tới 85%.

Bảng 1: So sánh tác động của Basel III đối với các loại hình Vàng

Nguồn: Tổng hợp của nhóm tác giả

Tác động của Quy định NSFR

Quy định NSFR 85% có tác động mạnh vào mô hình kinh doanh của các ngân hàng vàng (bullion banks) tại London và New York. Trước đây, các ngân hàng này có thể bán khống một lượng lớn vàng giấy (naked short) mà không cần nắm giữ vàng thật, tạo ra nguồn cung ảo để đè giá vàng.

Với Basel III, chi phí vốn để duy trì các vị thế vàng giấy này trở nên quá đắt đỏ. Để tuân thủ, các ngân hàng buộc phải:

• Giảm bớt các hoạt động giao dịch phái sinh vàng.

• Chuyển đổi từ nắm giữ vàng giấy sang vàng vật chất để hưởng mức rủi ro 0%.

• Yêu cầu khách hàng chuyển sang các tài khoản vàng phân bổ (với phí lưu kho cao hơn) hoặc chấp nhận rủi ro thanh khoản.¹⁹

Kết quả là sự phân tách (decoupling) giữa giá vàng vật chất và giá vàng giấy ngày càng rõ rệt, và quyền lực định giá đang dần chuyển từ thị trường phái sinh (COMEX/LBMA) sang thị trường vật chất (SGE Thượng Hải).

Còn nữa (mời quý vị đón xem vào Kỳ 4)…

Kỳ 2: https://www.ganjingworld.com/news/1i96itb2efk75JC0ZlGVJNoKB1pr1c