Giải mã chu kỳ của Vàng: Góc nhìn từ những biến động trong thể chế tiền tệ toàn cầu
MSc. Nguyễn Thị Ngọc Hà (*)
Viện Chiến lược chính sách Kinh tế - Tài chính, Bộ Tài chính
(*) Bài viết chỉ thể hiện quan điểm của cá nhân tác giả, không đại diện cho bất kỳ tiếng nói của cơ quan, tổ chức nào.
Kỳ 2: Hủy bỏ Đạo luật Glass-Steagall và Sự bùng nổ của nợ công
Nếu như cú sốc Nixon năm 1971 đã tháo bỏ chiếc neo vàng khỏi con tàu tiền tệ, thì việc hủy bỏ Đạo luật Glass-Steagall năm 1999 chính là hành động tháo bỏ hệ thống phanh hãm, cho phép con tàu này lao không kiểm soát vào núi băng nợ nần.
Đạo luật Glass-Steagall: Di sản của sự an toàn
Đạo luật Ngân hàng năm 1933, thường được gọi là Glass-Steagall, ra đời từ tro tàn của cuộc Đại Suy thoái 1929. Các nhà lập pháp thời đó, chứng kiến sự sụp đổ của hàng nghìn ngân hàng do đầu cơ chứng khoán bằng tiền gửi của người dân, đã thiết lập một bức tường lửa (firewall) pháp lý nghiêm ngặt.
Đạo luật này phân tách rõ ràng:
Ngân hàng thương mại (NHTM) độc lập, tách bạch hoàn toàn với ngân hàng đầu tư. NHTM nhận tiền gửi, cho vay, được bảo hiểm bởi FDIC. Hoạt động an toàn, lợi nhuận thấp nhưng ổn định. Ngân hàng đầu tư (NHĐT): Phát hành chứng khoán, tư vấn mua bán sáp nhập, tự doanh. Hoạt động rủi ro cao, lợi nhuận cao, không được dùng tiền gửi của dân.
Công ty chứng khoán môi giới phải độc lập với công ty chứng khoán tự doanh.
Các thực thể trên TTTC chỉ được mua phái sinh như một sản phẩm bảo hiểm, không được đánh bạc (đầu cơ)
Trong suốt hơn 60 năm tồn tại của Glass-Steagall, hệ thống ngân hàng Mỹ hoạt động ổn định, không có các cuộc khủng hoảng tài chính mang tính hệ thống. Tuy nhiên, sự ổn định này bị giới tài chính phố Wall coi là "nhàm chán" và cản trở khả năng cạnh tranh với các ngân hàng đa năng của châu Âu.
Đạo luật Gramm-Leach-Bliley 1999: Mở cửa cho "sòng bạc"
Dưới áp lực vận động hành lang khổng lồ, đặc biệt là từ vụ sáp nhập "vượt rào" giữa Citicorp (ngân hàng thương mại) và Travelers Group (bảo hiểm/đầu tư) để tạo thành Citigroup, Quốc hội Mỹ đã thông qua Đạo luật Gramm-Leach-Bliley (GLBA) vào năm 1999, chính thức khai tử các điều khoản cốt lõi của Glass-Steagall.
Việc hủy bỏ này đã tạo ra những con quái vật tài chính: các ngân hàng "phổ quát" (universal banks) khổng lồ. Văn hóa thận trọng của ngân hàng thương mại nhanh chóng bị nuốt chửng bởi văn hóa rủi ro, ham lợi nhuận ngắn hạn của ngân hàng đầu tư. Các ngân hàng giờ đây có thể sử dụng nguồn vốn rẻ từ tiền gửi của người dân (được chính phủ bảo đảm) để tham gia vào các canh bạc phái sinh phức tạp, chứng khoán hóa các khoản nợ dưới chuẩn, và tạo ra các bong bóng tài sản khổng lồ.
Cơ chế truyền dẫn từ hủy bỏ Glass-Steagall đến bùng nổ nợ công và giá vàng
Mối liên hệ giữa việc hủy bỏ Glass-Steagall và sự tăng giá của vàng không phải là ngẫu nhiên, mà là quan hệ nhân quả trực tiếp thông qua cơ chế nợ công:
Thứ nhất, tạo ra rủi ro hệ thống: Việc hợp nhất các loại hình ngân hàng tạo ra các thực thể "Quá lớn để sụp đổ" (Too Big To Fail). Khi các ngân hàng này đánh bạc thua lỗ (như trong khủng hoảng 2008), sự sụp đổ của họ sẽ kéo theo cả nền kinh tế.
Hình 1: Thâm hụt tài khoá Hoa Kỳ kể từ sau “cú sốc Nickson”
Thứ hai, tư nhân hóa lợi nhuận, Xã hội hóa rủi ro: Khi khủng hoảng xảy ra, chính phủ buộc phải can thiệp để cứu hệ thống. Các gói cứu trợ (Bailout) trị giá hàng trăm tỷ USD (như TARP) và các chương trình nới lỏng định lượng (QE) đã chuyển rủi ro từ bảng cân đối kế toán của ngân hàng tư nhân sang bảng cân đối kế toán của quốc gia (nợ công).
Thứ ba, thất tín về tiền tệ khi lặng lẽ in tiền (nhiều hơn tuyên bố) để xử lý nợ: Để tài trợ cho thâm hụt ngân sách và mua lại tài s từ dưới 1 nghìn tỷ USD năm 2008 lên gần 9 nghìn tỷ USD vào năm 2022.
Số liệu cho thấy, kể từ khi Glass-Steagall bị hủy bỏ, nợ công Mỹ đã tăng hơn 6 lần, và giá vàng đã tăng hơn 14 lần. Vàng đã thực hiện đúng chức năng của nó: là tấm gương phản chiếu sự mất giá của đồng tiền do việc in tiền vô tội vạ để giải cứu một hệ thống tài chính đã mất đi sự kiểm soát rủi ro.
Còn nữa (mời quý vị đón xem vào Kỳ 3)…
Kỳ 1: https://www.ganjingworld.com/news/1i8i964fb4k39roKEphcZbi0I18g1c