3. Thiên Nhân hợp nhất ứng dụng trong y học

3.1 Trong chẩn đoán

Phải biết kết hợp nhiều mặt : Yếu tố bên ngoài (Lục khí : Phong, Hàn, Thử, Thấp, Táo, Hỏa) và yếu tố bên trong (vui, buồn, giận, lo, nghĩ, kinh, sợ, thất tình) nắm được thời điểm gây bệnh (theo mùa, theo Ngũ vận Lục khí…), hiểu được hoàn cảnh (giàu nghèo, địa dư, phong tục…).

Tuy nhiên, chủ yếu phải nhận định rằng : Bệnh tật chỉ xảy ra do sự thay đổi nội tạng, tức là giảm sút sự đề kháng (chính khí hư) làm cơ thể không thể thích ứng được với ngoại cảnh, gây bệnh (tà khí thịnh).

3.2 Trong điều trị

Người thầy thuốc Y học cổ truyền dân tộc, trong chữa bệnh, một mặt cần giải quyết nguyên nhân gây bệnh, (đuổi, trục tà khí ra), mặt khác, phải chú trọng đến việc nâng cao sức chống đỡ của cơ thể (phù chính khí). Ngoài ra, còn phải chú ý đến hoàn cảnh tự nhiên (địa dư, khí hậu…) hoàn cảnh xã hội, kinh tế (giàu nghèo, lớn bé), thời điểm phát sinh bệnh… của người bệnh để chọn phương thuốc điều trị cho thích ứng : Uống thuốc, Châm cứu, tập Y võ dưỡng sinh…

3.3 Trong phòng bệnh

Về sự biến hóa của khí hậu và quan hệ ảnh hưởng của địa phương thổ nghi đối với thân thể con người và có năng thích ứng của thân thể đối với hoàn cảnh trong giới tự nhiên như đã nói ở trên do đó có thể lý giải về lý luận tương ứng giữa con người với trời đất, trong lĩnh vực y học Trung-Quốc đã thành là một bộ phận trọng yếu trong toàn bộ hệ thống lý luận của Trung y, trong mọi trường hợp thực tiễn lâm sàng đều phải quán triệt tư tưởng chỉ đạo ấy. 

Lấy thí dụ mà nói, một đặc điểm trong việc nhiếp sinh dự phòng của Trung y là nhận thức về sự sinh tồn của người ta có quan hệ mật thiết với khí hậu biến hóa trong bốn mùa, vì thế nói đến việc sinh hoạt khởi cư và phương diện hoạt động tư tưởng đều cần phải tùy thời và thích ứng với quy luật hình, trưởng, thu, tàng để giữ gìn sự nhịp nhàng giữa trong và ngoài mà làm được sự dưỡng sinh duỡng trưởng, dưỡng thu, dưỡng tàng. 

Tư tưởng dự phòng ấy tức là xây dựng trên tư tưởng người với tự nhiên là một khối chính thể thống nhất. Lại có một số bệnh theo thời gian mà có sự chuyển biến nặng và nhẹ, như buổi sáng nhẹ, buổi chiều nặng, ban ngày nhẹ, ban đêm nặng; một số bệnh lâu ngày mỗi khi gặp khi trời thay đổi thì phát ra, hoặc khi khí trời chuyển biến thì lộ ra triệu chứng là bệnh sắp phát. Những hiện tượng ấy phần nhiều đều là chịu ảnh hưởng biến hóa của tự nhiên. 

Trong Nội kinh từng nêu ra tất cả những bệnh mà phần nhiều buổi sáng hơi dễ chịu, đến trưa thì giữ được trạng thái yên tĩnh, đến chập tối thì năng thêm, ban đêm lại nặng hơn nữa, đó là chịu ảnh hưởng của khí hậu bốn mùa biến hóa. Lại tiến lên một bước để giải thích khí mùa xuân chủ về sinh, khí mùa hạ chủ về trưởng, khí mùa thu chủ về thu, khí mùa đông chủ về tàng: đó là hiện tượng bình thường của khí hậu bốn mùa trong một năm. Lấy một ngày mà nói cũng đã có mấy giai đoạn như thế, vị như buổi sáng thì tương đương với mùa xuân, giữa trưa thì trong đương với mùa hạ, chập tối thì tương đương với mùa, nhá đêm thì tương đương với mùa đông, người ta là trong ứng với quy luật sinh, trưởng, thu, tàng của bốn mùa. Buổi sáng thi công năng của thân thể bắt đầu vượng thịnh công năng ấy giống như sinh khí của mùa xuân, bệnh khí lúc ấy là lúc suy giảm, cho nên người có bệnh tương đối nhẹ nhàng, dễ chịu hơn một chút; giữa trưa thì công năng thân thể đã vượng thịnh, cũng như sinh – khí mùa hạ, công năng của thân thể đã vượng thịnh thì có thể chế phục được tà khí, cho nên ban ngày tương đối yên hơn; chập tối thì công năng của thân thể cũng như sinh khí của mùa thu, đã đến lúc co rút lại và suy kém, lúc ấy thì bệnh khí lại bắt đầu mạnh lên, cho nên bệnh tình lại năng hơn một chút; nửa đêm thì công năng của thân thể ở vào trạng thái yên nghỉ, rất giống với hiện tượng thu tàng của mùa đông, lúc ấy là chỉ có tà khí lan man khắp thân thể, cho nên bệnh tình lại càng trầm trọng hơn. 

Lại lấy phương pháp trị liệu mà nói, trong thiên Tạng khí pháp thời luận sách Tố-vấn đã từng nêu ra “kết hợp khí của ngũ tạng trong thân thể con người theo vào quy luật sinh khắc của ngũ hành trong bốn mùa mà định ra phép tắc chữa bệnh”. Đó tức là nói chữa bệnh cần phải chú ý vào đặc điểm và quy luật của khí hậu bốn mùa, ví như mùa xuân thì khí thắng phát hiện thắng, không nên dùng thuốc khô hàn tả hỏa để khỏi làm hao tổn dương khí; mùa hạ thì hỏa khí thử khí thiên thắng, không nên dùng nhiều thuốc tân ôn, để khỏi thường tồn âm khí; trưởng hạ nhiều thấp khí, không nên dùng nhiều thuốc nhu nhuận nê trệ để khỏi trở thíp trệ; mùa thu khí hậu khô táo, không nên dùng nhiều thuốc cường bạo là khỏi hao tổn đến tân dịch; mùa đông là mùa bế tàng, không nên dùng nhiều thuốc khai tiết hoặc thuốc hàn tiết, để khỏi thường tồn để dương khí, v,v… 

Như thế là người ta với giới tự nhiên, liên hệ qua lại như thế, rồi hợp học thuyết âm dương ngũ hành để xác định ra nguyên tắc dự phòng, nhận thức bệnh tình biến hóa cùng phương pháp chữa bệnh xét theo từng thời tiết mà dùng thuốc, nhìn cả hai mặt tiêu và bản, đều là thực tiễn cụ thể về quan niệm chỉnh thể của thuyết Thiên nhân hợp nhất của.

Nguồn: Tổng hợp

Xem thêm: