Nhà là gì?

Không chỉ là mái che mưa nắng. Không chỉ là nơi đặt bàn ghế, bếp núc, giường chiếu. Nhà là gốc rễ của đời người, nơi ta cất tiếng khóc đầu tiên, nơi vòng tay ấm áp nuôi ta lớn lên và cũng là nơi tâm hồn lặng lẽ quay về mỗi khi mỏi mệt giữa dòng đời xô đẩy.

• Cúc mâm xôi: làm sao để tránh "được mùa hoa" lại mất mùa Tết
• Sắp đặt và thỏa thuận trước khi chuyển sinh
• Người nhà thờ Kumanthong, con bị tâm thần

Nhà là chốn hiếm hoi ta có thể buông xuống mọi phòng bị, tháo bỏ những lớp vỏ cứng cáp đã phải khoác lên khi bước ra xã hội để được trở về với chính mình: nguyên sơ, thật thà và không cần chứng minh điều gì.

Vậy thế nào là “người một nhà”?

Và “một thể” rốt cuộc nghĩa là gì?

Chỉ cần nhìn vào chính thân thể mình: tay trái ngứa, tay phải lập tức đưa lên gãi, không cần nhờ vả, không đòi hỏi lời cảm ơn. Răng lỡ cắn trúng lưỡi đau điếng một lúc, nhưng lưỡi có oán hận răng không? Có ghi nhớ mối thù ấy không? Không. Thân thể tự điều hòa, tự chữa lành. Không có ý niệm “mày làm tao đau, tao sẽ không quên”.

Bởi vì đó là một thân, không phân biệt, không tính toán, không hơn thua.

Tinh thần ấy chính là đồng tâm, sức mạnh thầm lặng nhưng vô song mà Đức Phật đã giảng dạy suốt 45 năm. Trong Tăng đoàn, Ngài thiết lập Lục hòa kính làm nền tảng sống chung: thân hòa đồng trú, khẩu hòa vô tranh, ý hòa đồng duyệt, giới hòa đồng tu, kiến hòa đồng giải, lợi hòa đồng quân.

Trong đó, ý hòa đồng duyệt và kiến hòa đồng giải chính là cốt lõi của đồng tâm: cùng một hướng đi, cùng một niềm vui, cùng một sự thấu hiểu Chánh pháp, không oán giận, không chia rẽ. Khi Tăng đoàn đồng tâm, sức mạnh ấy có thể chuyển hóa con người và cả thế gian, bởi hòa hợp luôn là nguồn sức mạnh lớn nhất.

Trong đời sống gia đình, Đức Phật cũng chỉ ra bốn nền tảng để xây dựng hạnh phúc bền vững: đồng tín - cùng tin nhân quả và đạo đức; đồng giới - cùng giữ giới, tôn trọng và không làm tổn hại nhau; đồng thí - cùng sẻ chia, cùng hy sinh; và đồng trí - cùng học hỏi, cùng trưởng thành bằng trí tuệ và từ bi.

Khi vợ chồng, cha mẹ, con cái có thể đồng tâm như vậy, gia đình sẽ như một cây cổ thụ trăm năm: rễ cắm sâu vào lòng đất là niềm tin chung, thân cây vững chãi là giới hạnh chung, và cành lá sum suê là hạnh phúc lan tỏa cho bao người nương mát.

Thế nhưng, nhìn lại thực tại hôm nay, không ít mái nhà chỉ còn là những con người xa lạ sống chung một mái. Chồng vợ so đo từng lời nói, từng đồng bạc. Cha mẹ và con cái ghi nhớ công tội, tính toán được mất. Anh em ruột thịt cân nhắc thiệt hơn. Ai cũng mong được thấu hiểu, nhưng lại rất ít người chịu mở lòng hiểu người khác trước.

Chúng ta nghe Kinh, đọc sách, nói rất nhiều về hiếu đạo, về tình thân, về đạo lý gia đình. Nhưng nếu lời nói càng hay mà trong lòng vẫn đầy trách móc, oán hờn, so đo, thì tất cả chỉ là học suông. Học mà không hành, khác gì đọc sách rồi để bụi phủ đầy trang?

Đồng tâm không phải là ép buộc mọi người phải giống nhau, suy nghĩ y hệt nhau. Đồng tâm là buông cái tôi riêng lẻ, để có thể ôm trọn niềm vui và nỗi khổ của người khác. Là biết đặt mình vào vị trí của nhau, biết đau khi người đau, biết lặng yên khi người cần lặng yên. Khi tâm đã hòa làm một, rất nhiều khúc mắc tự nhiên tan biến. Không còn cần tranh cãi đúng sai, bởi cái “tôi” đã lùi lại để nhường chỗ cho “chúng ta”, một nhà.

Gia đình giống như thân cây cổ thụ, bên trong là những vòng năm đồng tâm, vòng này ôm lấy vòng kia, năm này nối tiếp năm kia. Cha mẹ là vòng trong chở che con cái. Rồi đến khi cha mẹ già yếu, con cái lại trở thành vòng trong để chở che ngược lại. Không ai mãi ở trung tâm, cũng không ai vĩnh viễn bị đẩy ra ngoài rìa. Chỉ có sự nương tựa lẫn nhau theo từng chặng của đời người.

Khi thật sự thấm được sức mạnh của đồng tâm, con người sẽ bớt trách móc, bớt đòi hỏi. Sẽ không còn câu nói: “Tôi đã làm bao nhiêu cho anh, sao anh không biết ơn?” Bởi trong một thể, không có công, không có tội, chỉ có bổn phận và thương yêu không điều kiện.

Giữa một thế giới đầy chia rẽ hôm nay, đồng tâm chính là chìa khóa chữa lành: chữa lành những gia đình rạn nứt, chữa lành những cộng đồng đối nghịch, và trước hết là chữa lành chính tâm hồn mỗi người. Nó nhắc ta nhớ rằng: rốt cuộc, không có “tôi” và “người” mà chỉ có chúng ta, những con người cùng nương tựa nhau trong một mái nhà của đời sống.

Nhà ơi, hãy mãi là nơi trái tim ta tìm về, nơi đồng tâm biến mọi khổ đau thành an lạc, mọi chia rẽ thành sum vầy.

Mỹ Mỹ biên tập