Người xưa tin rằng thiện ác hữu báo, nhân quả không sai. Nhưng trong cuộc sống, có một điều vẫn khiến nhiều người khó hiểu: vì sao có người sống lương thiện lại liên tiếp gặp bệnh tật, mất mát, bất hạnh; trong khi có kẻ làm nhiều chuyện trái lương tâm vẫn giàu sang, khỏe mạnh, dường như chẳng phải trả giá?

• Cứu bé trai 2 tuổi khỏi bánh xe tải, cô giáo đối diện nguy cơ mất một chân
• Thức uống dưỡng sinh giữ ấm: Nước Táo Đỏ - Kỷ Tử - Gừng - Lê - Mía
• Càng từng trải càng hiểu: Người trưởng thành thường giữ 3 điều này

Nếu thiện có thiện báo, ác có ác báo, vì sao kết quả trước mắt đôi khi lại hoàn toàn trái ngược? Câu chuyện về Du Tịnh Ý có thể giúp chúng ta nhìn vấn đề này sâu hơn.

Du Tịnh Ý: Từ trách Trời đến nhìn lại chính mình

Du Tịnh Ý vốn tên Du Đô, tự Lương Thần. Thuở trẻ ông học hành chăm chỉ, cùng bạn bè lập Văn Xương xã, thường phóng sinh, tiếc giấy có chữ, khuyên người tránh sát sinh, tà dâm và khẩu nghiệp. Trong mắt mọi người, ông là người biết hướng thiện.

Thế nhưng cuộc đời ông lại liên tiếp gặp bất hạnh.

Ông nhiều lần đi thi nhưng không đỗ. Năm người con trai thì bốn người chết sớm, người con còn lại tám tuổi thì thất lạc. Bốn người con gái cũng chỉ còn một. Người vợ vì khóc thương con mà mù cả hai mắt. Gia cảnh ngày càng khốn khó.

Du Tịnh Ý không sao hiểu nổi. Ông nghĩ mình nhiều năm làm việc thiện, cũng không phạm đại ác, tại sao Trời lại để mình chịu hết tai họa này đến tai họa khác? Suốt nhiều năm, ông viết sớ cầu Táo Thần, mong được giải đáp.

Năm 47 tuổi, vào một đêm giao thừa, một người họ Trương tìm đến nhà. Người ấy nghe hết nỗi bất bình của Du Tịnh Ý rồi chỉ ra rằng tuy ông làm không ít việc thiện, nhưng nhiều điều vẫn chỉ dừng ở bề ngoài. Trong tâm ông còn tham cầu, đố kỵ, tự cao, oán giận, hơn thua và mong người khác nhìn nhận cái tốt của mình.

Một lời khiến Du Tịnh Ý tỉnh ngộ: trong lòng còn đầy cỏ dại mà lại mong thu được mùa màng tốt đẹp thì sao có thể dễ dàng?

Bấy lâu nay, mỗi khi gặp bất hạnh, ông chỉ nghĩ đến những việc tốt mình từng làm rồi trách Trời không công bằng. Đến lúc ấy ông mới hiểu rằng thiện không chỉ nằm ở hành vi bên ngoài, mà còn nằm trong từng ý niệm của con người.

Từ đó, ông đổi hiệu thành Tịnh Ý đạo nhân, bắt đầu sửa mình từ nội tâm. Ông xét lại lời nói, hành động và suy nghĩ, nhận ra điều gì không đúng thì sửa, gặp việc thiện thì tận sức mà làm, không còn quá coi trọng người khác có biết hay không.

Sau đó, cuộc đời ông dần thay đổi. Ông thi đỗ, tìm lại người con trai thất lạc, đôi mắt của người vợ hồi phục và gia đình cũng thoát khỏi cảnh khốn khó.

Nhưng điều đáng suy ngẫm nhất không phải việc Du Tịnh Ý cuối cùng đã đổi vận, mà là khổ nạn đã khiến ông thay đổi cách nhìn về chính mình và về phúc họa.

Vì sao người thiện vẫn có thể gặp khổ?

Con người thường chỉ nhìn vào hiện tại rồi vội đưa ra kết luận.

Thấy một người tốt gặp tai họa, ta hỏi: sống thiện để làm gì? Thấy một kẻ làm điều xấu vẫn giàu sang, ta lại hỏi: nhân quả ở đâu?

Người xưa tin rằng phúc họa đều có nguyên nhân, chỉ là con người không nhất định nhìn thấy toàn bộ quá trình ấy. Một việc thiện hôm nay chưa chắc ngày mai lập tức biến thành may mắn. Một việc ác hôm nay cũng chưa chắc ngay lập tức dẫn đến tai họa.

Giống như gieo một hạt giống, từ khi gieo xuống đến lúc kết quả luôn cần thời gian.

Bởi vậy, thấy người xấu đang sống sung túc chưa thể kết luận rằng cái ác không có hậu quả. Cũng như thấy người thiện đang chịu khổ chưa thể nói rằng thiện lương là vô ích.

Du Tịnh Ý chính là một trường hợp đáng suy ngẫm. Nếu chỉ nhìn vào những năm ông mất con, thi cử thất bại, vợ mù lòa và gia cảnh khốn khó, người ta rất dễ cho rằng một người vẫn làm nhiều việc thiện như vậy tại sao lại chịu quá nhiều bất hạnh.

Nhưng cũng chính trong nghịch cảnh, ông nhìn thấy những điều trước đây chưa từng nhận ra.

Khổ nạn khiến ông từ trách Trời chuyển sang phản tỉnh, từ chỗ chỉ nhìn vào hành vi bên ngoài chuyển sang sửa từng ý niệm trong lòng. Nếu mọi việc vẫn luôn thuận lợi, có lẽ ông sẽ mãi cho rằng mình đã đủ tốt và không nhận ra những gì còn cần thay đổi.

Vì thế, khổ nạn đôi khi không chỉ mang ý nghĩa mất mát. Nó có thể khiến một người nhìn sâu hơn vào chính mình, nhận ra những chấp niệm, sự tự mãn, oán giận hay hơn thua vốn đã tồn tại rất lâu.

Đừng vì khổ nạn mà đánh mất điều thiện

Thiện lương không phải một cuộc trao đổi rằng hôm nay làm một việc tốt thì ngày mai nhất định được nhận lại điều tốt tương ứng. Giá trị của thiện nằm ở chỗ một người vẫn lựa chọn điều đúng ngay cả khi chưa nhìn thấy kết quả.

Thuận cảnh khiến con người dễ giữ được vẻ tốt đẹp. Nhưng nghịch cảnh mới thử xem khi bị tổn thương, mất mát hay đối xử bất công, họ có còn giữ được lương tri hay không.

Bởi vậy, người xưa coi trọng hành thiện tích đức không phải vì tin rằng người tốt sẽ có một đời hoàn toàn không sóng gió, mà vì tin rằng thiện và ác đều có kết quả riêng, chỉ là con người không thể dùng một khoảnh khắc để nhìn hết cả quá trình.

Có những điều phải nhiều năm sau mới hiểu. Một đoạn khổ nạn có thể khiến ta mất đi rất nhiều, nhưng cũng có thể khiến ta tỉnh ngộ, bỏ đi những điều không tốt và trở thành một người tốt hơn trước.

Vì thế, đừng vì một đoạn đời bất thuận mà vội hoài nghi lòng thiện. Điều đáng quý không phải là một người cả đời chưa từng gặp khổ, mà là sau những gì đã trải qua, họ vẫn không để oán hận làm thay đổi mình, vẫn biết nhìn lại bản thân và vẫn còn muốn giữ thiện niệm trong tâm.

Tiểu Hoa biên tập