Ông bà ta có câu: "Cha mẹ nuôi con biển hồ lai láng, con nuôi cha mẹ tính tháng tính ngày." Chỉ hai câu ca dao ngắn ngủi nhưng đủ để gói trọn một quy luật buồn của đời người. Khi con còn bé, cha mẹ sẵn sàng hy sinh tất cả. Khi sinh ra và nuôi dưỡng một đứa con, cha mẹ nào cũng mong con khôn lớn, học hành thành tài, sống tử tế và hạnh phúc. 

• Im lặng là vàng, có những tình huống càng biết giữ miệng càng tránh được tai hoạ
• Câu chuyện cảm động: “Căn phòng của ba”
• Một câu nói của Quan Vũ, soi sáng đạo làm người ngàn năm

Có lẽ chẳng ai từng nghĩ sẽ có ngày tuổi già của mình lại trở thành đề tài để các con ngồi bàn bạc xem ai là người phải nhận trách nhiệm chăm sóc.

Mới đây, câu chuyện của một gia đình đông con đã khiến nhiều người không khỏi chạnh lòng. 

Người anh cả mở lời trước: "Hôm nay tôi họp mọi người ở nhà tại đây để thông báo quyết định đưa mẹ vào viện dưỡng lão. Với giá năm triệu một tháng, nhà mình có năm anh em thì mỗi người góp một triệu."

Đề nghị vừa được đưa ra, bầu không khí trong căn nhà lập tức trở nên căng thẳng.

Người em trai là người đầu tiên lên tiếng phản đối: "Lúc trước mẹ chia tiền thì mỗi anh em trai được năm trăm triệu. Anh được hưởng luôn cả căn nhà của mẹ trị giá năm tỷ đồng, vậy thì trách nhiệm nuôi mẹ phải là của anh chứ."

Người anh cả còn chưa kịp đáp lời thì người con trai thứ hai đã tiếp lời: "Ngày trước tôi được chia ít quá nên bây giờ tôi không có trách nhiệm nhiều như mọi người."

Người em quay sang người con trai khác định giao việc chăm sóc mẹ, nhưng chú cũng vội vàng từ chối: "Hai vợ chồng em đi làm suốt ngày, lương ba cọc ba đồng, lấy đâu ra điều kiện để nuôi mẹ. 

Người chị gái nghe vậy cũng lắc đầu: "Ba anh là con trai thì phải có trách nhiệm chứ, sao lại đẩy sang em? Em còn phải lo cho gia đình bên chồng. Hồi chia tài sản em cũng đâu có được nhiều hơn các anh."

Cuộc họp gia đình dần biến thành cuộc tranh cãi về trách nhiệm. Người nhắc lại chuyện chia tài sản năm xưa, người viện lý do kinh tế khó khăn, người cho rằng mình đã có gia đình riêng, người khác lại cho rằng bản thân còn quá nhiều gánh nặng. Mỗi người đều cố đưa ra những lý lẽ để chứng minh mình không phải là người nên nhận mẹ về phụng dưỡng.

Lúc ấy, người con dâu không kìm được lòng mình nên cất tiếng: "Nhà có ba anh em trai mà lại đưa mẹ vào viện dưỡng lão là không chấp nhận được. Viện dưỡng lão là nơi dành cho những ông bà không còn người thân chăm sóc, còn mẹ mình có đông con như vậy, sao lại phải vào đó?"

Người anh cả vẫn nhẹ giọng phân trần: "Đưa mẹ vào viện dưỡng lão cũng có cái hay. Ở đó có những người cùng trang lứa để mẹ trò chuyện, lại có người chăm sóc chuyên nghiệp, như vậy mẹ sẽ đỡ buồn hơn."

Suốt cuộc tranh cãi ấy, người mẹ chỉ lặng lẽ ngồi nghe. Bà không ngắt lời bất kỳ ai, cũng không bênh vực người này hay trách móc người kia. 

Đôi mắt của người mẹ lần lượt nhìn từng đứa con mà mình đã mang nặng đẻ đau, từng đứa con ngày nào bà ôm ấp trong lòng, thức trắng những đêm sốt cao, chắt chiu từng đồng để nuôi khôn lớn. Bà chưa từng nghĩ sẽ có một ngày, chính mình lại trở thành nguyên nhân khiến các con ngồi trước mặt nhau để phân chia trách nhiệm.

Có lẽ lúc ấy, điều khiến bà đau lòng không phải là chuyện sẽ sống ở đâu, mà là nhận ra tình thân của các con đã bị những toan tính đời thường làm cho nhạt đi. Người mẹ vẫn còn khỏe mạnh, vẫn chưa cần ai phải phục vụ từng bữa ăn, từng giấc ngủ, nhưng dường như trong mắt các con, bà đã trở thành một gánh nặng cần được sắp xếp.

Một lúc sau, bà mới chậm rãi cất lời: "Các con ơi, mẹ sẽ đi vào viện dưỡng lão ở để cho các con rảnh nợ. Bây giờ các con người đẩy đi đây, người đẩy đi kia thì mẹ vào viện dưỡng lão mẹ ở thôi... cho đỡ khổ tâm mẹ."

Lời nói của người mẹ rất nhẹ, nhưng từng chữ như cứa vào lòng những người có mặt trong căn nhà hôm ấy. Cả đời bà chưa từng đòi hỏi các con phải báo đáp điều gì. Điều bà mong nhất chỉ là nhìn thấy các con yêu thương, đùm bọc lẫn nhau. 

Thế nhưng đến cuối cùng, chính bà lại trở thành nguyên nhân khiến anh em trong một nhà tranh cãi, hơn thua và đẩy trách nhiệm cho nhau. Đó mới là nỗi đau lớn nhất của một người mẹ.

Người xưa từng nói một câu rất đúng: Cha mẹ có thể nuôi năm, sáu người con trưởng thành, nhưng năm, sáu người con chưa chắc đã nuôi nổi một người cha, một người mẹ.

Ngày con còn nhỏ, cha mẹ chưa bao giờ tính xem hôm nay ai bế con, ngày mai ai cho con ăn. Dù cuộc sống thiếu thốn đến đâu, họ vẫn cố gắng dành cho con những điều tốt đẹp nhất. Cha mẹ cũng chưa từng đếm mình đã thức bao nhiêu đêm, đã hy sinh bao nhiêu ước mơ hay bỏ lỡ bao nhiêu cơ hội vì con.

Có một câu nói rất đáng suy ngẫm: "Một đứa trẻ cũng cần có người chăm sóc, cũng khóc quấy và phụ thuộc vào người khác. Một người già cũng cần được chăm sóc như thế. Nhưng người ta có thể yêu thương một đứa trẻ vô điều kiện, còn để yêu thương một người già vô điều kiện lại khó hơn, bởi người già đã mất mẹ của chính mình."

Càng lớn tuổi, người ta càng thấm thía ý nghĩa của câu nói ấy. Đứa trẻ còn có mẹ để gọi khi đau ốm, còn người già, khi yếu lòng, người họ trông mong nhất chỉ có thể là những đứa con mình đã dành cả cuộc đời để yêu thương.

Bởi vậy mới nói, tình thương của cha mẹ luôn là phép cộng, còn sự báo hiếu của nhiều người con đôi khi lại trở thành phép chia.

Dù viện dưỡng lão có điều kiện chăm sóc tốt đến đâu thì người hiểu cha mẹ nhất vẫn là con cái. Điều khiến cha mẹ an lòng không chỉ là những bữa ăn đầy đủ hay căn phòng tiện nghi, mà còn là sự hiện diện của con cháu, là một bữa cơm quây quần, một lời hỏi han hay vài phút ngồi lắng nghe những câu chuyện lặp đi lặp lại của tuổi già. Có những điều mà người điều dưỡng tận tâm đến mấy cũng không thể thay thế được tình thân.

Ở góc nhìn của luật nhân quả, người xưa vẫn cho rằng con cái đến với cha mẹ đều có nhân duyên. Có người đến để báo ân, mang niềm vui và hạnh phúc; cũng có người đến để trả hoặc đòi những món nợ từ nhiều đời nhiều kiếp. Vì thế, nếu một ngày con cái không trở thành chỗ dựa như mình mong đợi, cha mẹ cũng đừng quá tuyệt vọng. 

Khi bước vào tuổi xế chiều, cha mẹ nên giữ lại cho mình một phần tài sản để chủ động cuộc sống. Đó không phải là ích kỷ, mà là sự tỉnh táo. Có điều kiện tự chăm lo cho bản thân sẽ giúp cha mẹ bớt phụ thuộc, đồng thời cũng tránh được những mâu thuẫn không đáng có giữa các con. Đôi khi, buông bớt kỳ vọng lại là cách giữ gìn tình thân lâu dài.

Ngược lại, cách con cái chúng ta đối xử với cha mẹ hôm nay rất có thể sẽ trở thành bài học để con cái đối xử với chúng ta sau này.

"Con quạ còn biết nuôi mẹ, con dê bú sữa biết quỳ." Hiếu thuận với cha mẹ là lương tri của một con người và cũng là gốc rễ của mọi điều thiện. Cha mẹ còn, đời người còn nơi để trở về; cha mẹ mất rồi, đời người chỉ còn lại lối về. Điều tiếc nuối nhất không gì bằng "con muốn nuôi mà cha mẹ chẳng đợi."

Đạo hiếu chưa bao giờ chỉ là một lời răn dạy hay một phong tục, đó là chuẩn mực của đạo làm người, là bổn phận mà mỗi người con cần gìn giữ bằng hành động. Hãy thử nghĩ, rồi một ngày chúng ta cũng sẽ già đi, cũng mong con cháu đối xử với mình bằng sự yêu thương và kính trọng. 

Hy vọng sau câu chuyện này, mỗi chúng ta sẽ tự hỏi lòng mình một điều: Mình đã thật sự yêu thương cha mẹ đủ chưa? Bởi đến một ngày cha mẹ không còn nữa, mọi lời xin lỗi hay mọi sự báo đáp cũng chỉ còn là những giọt nước mắt muộn màng.

Tiểu Hoa biên tập