Những ngày đầu tháng 5, câu chuyện về em L.V.D., học sinh lớp 9 Trường THCS Chuyên Ngoại, phường Duy Tiên, tỉnh Ninh Bình, khiến nhiều người không khỏi day dứt. Trong đoạn clip lan truyền, em bị một nhóm bạn đánh hội đồng.

• Cảm ứng tâm linh có thật không? Vì sao con người có thể cảm nhận được nhau, đặc biệt trong gia đình?
• Văn minh bắt đầu từ những câu hỏi “kỳ lạ”
• Có một thói quen không lành mạnh, gọi là “suy nghĩ đến kiệt quệ”

Em bỏ chạy, nhưng vẫn bị đuổi theo, bị dồn ép giữa sân trường. Xung quanh là những gương mặt bạn học cùng trang lứa, có người đứng nhìn, có người giơ điện thoại quay lại nhưng không ai dám bước tới giúp đỡ em.

Theo lời người mẹ, đây không phải lần đầu con trai chị bị bắt nạt. Những va chạm bắt đầu từ việc em chuyển trường, bị kỳ thị vùng miền, bị trêu chọc, kèn cựa. Từ những lời nói tưởng như vô hại, mọi thứ dần chuyển thành xa lánh, rồi thành bạo lực. Sau sự việc, các bên gặp gỡ, thương lượng, đưa ra mức bồi thường 16 triệu đồng. Nhưng gia đình từ chối.  

Bởi điều họ cần không phải là tiền, mà là một lời xin lỗi đúng nghĩa và một sự thay đổi thực sự trong cách người lớn dạy con.

Điều đáng sợ nhất trong câu chuyện này không nằm ở những cú đánh, mà nằm ở trạng thái tâm lý của những đứa trẻ.

Sự tổn thương tâm lý của những đứa trẻ

Nếu chỉ nhìn sự việc như một hành vi lệch chuẩn của một nhóm học sinh, chúng ta sẽ vô tình làm nhẹ đi bản chất của vấn đề. Thực chất, đây là biểu hiện của một “lỗi hệ thống”, nơi những định kiến xã hội, sự đố kỵ và khoảng trống trong giáo dục cảm xúc âm thầm tồn tại và bùng phát khi có điều kiện. 

“Kỳ thị vùng miền” trong trường hợp này có thể chỉ là biểu hiện bề mặt. Đằng sau đó là tâm lý muốn khẳng định bản thân bằng cách hạ thấp người khác, là nhu cầu tìm kiếm một đối tượng yếu thế hoặc khác biệt để trút bỏ cảm xúc tiêu cực. Một đứa trẻ mới chuyển trường, một đứa trẻ học tốt, hoặc đơn giản là không giống với số đông, đều có thể trở thành mục tiêu.

Đáng lo ngại hơn, hành vi bạo lực ngày nay không dừng lại ở việc gây tổn thương trực tiếp mà còn bị biến thành “nội dung” để ghi lại và lan truyền. Khi một học sinh bị đánh mà những người xung quanh chọn cách quay clip thay vì can ngăn, điều đó phản ánh sự suy giảm của lòng trắc ẩn và sự thiếu hụt trong trí tuệ cảm xúc. 

Đám đông ấy không trực tiếp gây ra bạo lực, nhưng chính sự thờ ơ của họ đã tạo ra một môi trường cho phép bạo lực diễn ra mà không bị ngăn cản. Khi con người quen với việc đứng nhìn, họ sẽ dần đánh mất khả năng nhận thức trách nhiệm của mình trước cái sai.

Ở góc độ tâm lý, người gây bạo lực không phải sinh ra đã mang sẵn sự tàn nhẫn, mà là những đứa trẻ chưa được hướng dẫn cách quản lý cảm xúc và ứng xử với sự khác biệt. Khi giận dữ không được định hướng, nó sẽ tìm đến những cách biểu hiện cực đoan. Khi sự khác biệt không được nhìn nhận như một giá trị, nó sẽ trở thành lý do để công kích. Trong khi đó, sự im lặng của nạn nhân không đơn thuần là biểu hiện của yếu đuối, mà phản ánh việc các em không còn tin rằng việc lên tiếng sẽ mang lại sự bảo vệ. Điều này cho thấy khoảng cách giữa trẻ em và người lớn trong việc xây dựng niềm tin đang ngày càng lớn.

Những biểu hiện này không phải tự nhiên mà có, mà là kết quả của một môi trường giáo dục chưa chạm đến phần cốt lõi: dạy con người cách cảm nhận

Xây dựng môi trường cảm xúc ổn định cho trẻ từ nhà đến trường

Vì vậy, vai trò của nhà trường không thể dừng lại ở việc xử lý sự việc sau khi nó xảy ra. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ sinh thái cảm xúc - nơi học sinh được học cách nhận biết và điều chỉnh cảm xúc của mình.

 Nhà trường cần đưa việc giáo dục thấu cảm vào thực tế, không phải bằng khẩu hiệu, mà bằng những hoạt động cụ thể: giúp học sinh gọi tên cảm xúc, hiểu nguyên nhân của xung đột, và học cách giải quyết bằng đối thoại. Khi một đứa trẻ biết nói “em đang giận” thay vì đánh, hoặc biết nói “bạn ấy chắc đang đau” thay vì quay clip, bạo lực sẽ mất đi nền tảng để tồn tại.

Bên cạnh đó, nhà trường cần thiết lập cơ chế bảo vệ rõ ràng và đáng tin cậy. Học sinh phải tin rằng khi lên tiếng, các em sẽ được bảo vệ thực sự, chứ không phải bị bỏ mặc hay hòa giải hình thức. 

Kỷ luật cũng cần đủ nghiêm minh để hành vi bạo lực không thể được xoa dịu bằng những bản kiểm điểm. Một môi trường nhân văn không chỉ là nơi biết cảm thông, mà còn là nơi có nguyên tắc rõ ràng để bảo vệ điều đúng.

Tuy nhiên, nền tảng sâu xa nhất vẫn nằm ở gia đình. Một đứa trẻ thường xuyên chứng kiến sự nóng giận sẽ học cách phản ứng bằng nóng giận. Một đứa trẻ được lắng nghe sẽ học cách lắng nghe.

Giáo dục cảm xúc trong gia đình bắt đầu từ những điều rất nhỏ. Khi con buồn, hãy giúp con hiểu cảm xúc đó thay vì phủ nhận. Khi con giận, hãy dạy con cách diễn đạt thay vì kìm nén. Khi con xung đột với bạn, hãy cùng con tìm cách giải quyết thay vì can thiệp thay. Những hành động ấy giúp trẻ hình thành khả năng kiểm soát bản thân và thấu hiểu người khác.

Một đứa trẻ có trí tuệ cảm xúc cao không phải là đứa trẻ nói năng khéo léo, mà là đứa trẻ biết điều chỉnh cảm xúc, biết đặt mình vào vị trí người khác, xây dựng mối quan hệ lành mạnh. 

Khi trẻ có được những năng lực này, các em không chỉ tránh xa bạo lực, mà còn có khả năng ngăn chặn bạo lực xảy ra xung quanh mình.

Bạo lực học đường sẽ không thể chấm dứt bằng những biện pháp xử lý kỷ luật khô cứng. Nó chỉ có thể thật sự giảm đi khi mỗi đứa trẻ được dạy cách hiểu cảm xúc, mỗi gia đình biết nuôi dưỡng nhân cách khi đứa trẻ biết yêu thương và có lòng trắc ẩn sẽ không bao giờ làm tổn thương người khác dưới bất kỳ hình thức nào.

Tiểu Hoa biên tập