Mèo—đặc biệt là mèo đen—thường bị nhìn nhận tiêu cực và gắn với nỗi sợ hãi, do mối liên hệ mang tính lịch sử giữa chúng với hình ảnh các phù thủy. (Ảnh: pexels)
Cách mà các cuộc săn lùng phù thủy thời Trung cổ đã biến những người bạn thân thiết của con người thành biểu tượng của nỗi sợ hãi.
Khoảng một phần ba số hộ gia đình tại Hoa Kỳ nuôi mèo làm thú cưng, khiến loài vật này đứng thứ hai về mức độ phổ biến, chỉ sau loài chó. Tuy nhiên, mèo—đặc biệt là mèo đen—thường bị nhìn nhận tiêu cực và gắn với nỗi sợ hãi, do mối liên hệ mang tính lịch sử giữa chúng với hình ảnh các phù thủy.
Những quan niệm mê tín xoay quanh cả mèo và phù thủy đã ăn sâu vào trí tưởng tượng của con người, và đặc biệt vào dịp Halloween, cả hai đều xuất hiện dày đặc trong các hình thức trang trí cũng như trong những câu chuyện truyền miệng của mùa lễ này.
Mặc dù không thể xác định chính xác nguồn gốc của mối liên hệ này, nhưng nhiều khả năng nó xuất hiện chủ yếu ở châu Âu vào thời Trung cổ, bắt nguồn từ những nỗ lực của Giáo hội Công giáo nhằm loại bỏ những gì bị coi là tín ngưỡng ngoại giáo khỏi xã hội.
Trong số nhiều đối tượng bị Tòa án Dị giáo nhắm tới—một hệ thống cơ quan tư pháp của Giáo hội Công giáo được thành lập nhằm truy tố các hành vi bị coi là dị giáo—có cả phù thủy. Trong giai đoạn này, nhiều người, phần lớn là phụ nữ, đã bị bắt giam, tra khảo và thậm chí bị xử tử do những cáo buộc liên quan đến việc hành nghề phù thủy.
Nhưng vì sao mèo lại bị gắn với phù thủy? Một số ý kiến cho rằng điều này bắt nguồn từ một sắc lệnh được ban hành vào tháng 6/1223 bởi Giáo hoàng Gregory IX, được biết đến với tên gọi “Vox in Rama.”
Không chỉ kêu gọi các quan chức giáo hội truy quét phù thủy, sắc lệnh này còn mô tả chi tiết nghi thức kết nạp thành viên mới vào một hội phù thủy. Trong đó, một yếu tố của nghi lễ là việc các phù thủy bày tỏ sự tôn kính đối với một con mèo đen. Chính vì vậy, cách đây gần 800 năm, mèo đen đã bắt đầu bị gắn liền với hình ảnh phù thủy, ít nhất là trong quan niệm của Giáo hội Công giáo.
Trong giai đoạn này, mèo cũng dần được gắn với hình ảnh phù thủy trong trí tưởng tượng của công chúng. Người ta thường tin rằng chúng phục vụ các phù thủy như những “linh vật hộ mệnh” — tức các thực thể siêu nhiên hỗ trợ phù thủy trong việc thực hành phép thuật. Thậm chí, một số người còn tin rằng các phù thủy có thể tự biến mình thành mèo để lén di chuyển vào ban đêm. Ngay cả trong vở kịch Macbeth của Shakespeare, một trong những phù thủy cũng được cho là có mèo làm linh vật đồng hành.
Tất nhiên, cũng có khả năng nỗi sợ liên quan đến mèo đã tồn tại từ trước cả những cuộc đàn áp mang màu sắc tôn giáo này. Thực tế, đã từng có thời con người phải cạnh tranh với mèo—đặc biệt là các loài mèo lớn—để sinh tồn. Xét cho cùng, chúng là một trong những loài săn mồi hiệu quả và nguy hiểm nhất trong tự nhiên. Vì vậy, nỗi sợ bản năng này có thể vẫn còn tồn tại ít nhiều trong tiềm thức của con người.
Cách đây gần 800 năm, mèo đen đã bắt đầu bị gắn liền với hình ảnh phù thủy. (Ảnh: pexels)
Bóng dáng của một cột chỉ hướng gió hình phù thủy cưỡi chổi cùng chú mèo đen của mình hiện lên dưới ánh hoàng hôn tại Riex, Thụy Sĩ, ngày 15/10/2018. Ảnh: Fabrice Coffrini/AFP/Getty Images.
Bản chất bí ẩn của loài mèo
Ngoài ra, mèo vốn mang bản tính bí ẩn. Có lúc chúng rất tình cảm, phát ra tiếng rừ rừ và thích được bế ẵm, vuốt ve; nhưng cũng có khi lại trở nên lạnh lùng, thu mình và xa cách. Đôi khi, chúng ẩn náu ở những góc kín trong nhà như phía sau máy giặt hoặc trong tủ, nhưng cũng có lúc lang thang ra khu vực xung quanh và chỉ quay về sau vài ngày, khi cảm thấy đói.
Đặc biệt, mèo đen thường được xem là bí ẩn hơn cả, bởi màu lông của chúng giúp hòa lẫn vào bóng tối ban đêm, khiến chúng như xuất hiện từ hư không và nhanh chóng biến mất vào màn đêm. Dù những đặc điểm này có thể được lý giải bằng yếu tố sinh học—chủ yếu liên quan đến khả năng nhìn trong đêm và cảm nhận độ sâu để phục vụ việc săn mồi—song cũng dễ hiểu khi một số người vô thức gắn mèo đen với nỗi sợ bóng tối.
Người ta thường tin rằng chúng phục vụ các phù thủy như những “linh vật hộ mệnh” — tức các thực thể siêu nhiên hỗ trợ phù thủy trong việc thực hành phép thuật. (Ảnh: pexels)
Một chú mèo đen bước đi trên quầy tại một cửa hàng nổi tiếng mang tên “Witch’s Cauldron”, nơi bày bán các mặt hàng được gọi là “phép thuật”, ở Kyiv vào ngày 19/10/2023. Ảnh: Sergei Supinsky/AFP/Getty Images.
Mèo trong văn hóa đại chúng hiện đại
Giống như phù thủy, mèo vẫn giữ một vị trí đặc biệt trong văn hóa đại chúng. Cũng như hình ảnh phù thủy có thể được nhìn nhận theo cả hai hướng tốt và xấu, mèo cũng được khắc họa với cả hình ảnh tích cực lẫn tiêu cực. Vào đầu những năm 1900, Felix the Cat là một trong những nhân vật hoạt hình nổi tiếng nhất của thời kỳ phim câm, và đến năm 1927, nhân vật này đã trở thành hình tượng đầu tiên được vinh danh bằng một khinh khí cầu trong Lễ diễu hành Lễ Tạ ơn Macy’s tại Manhattan.
Về sau, vào nửa sau thế kỷ 20, ‘chú mèo mê lasagna’ mang tên Garfield trở thành một trong những nhân vật truyện tranh được yêu thích nhất, xuất hiện rộng rãi trên các trang báo khắp nước Mỹ.
Tuy nhiên, song song với mèo—đặc biệt là mèo đen—vẫn tiếp tục được khắc họa trong phim ảnh và văn học như những “bạn đồng hành” của phù thủy. (Ảnh: pexels)
Hình tượng Felix the Cat bay lơ lửng tại sự kiện Macy’s Balloonfest, nhằm chuẩn bị cho Lễ diễu hành Lễ Tạ ơn Macy’s lần thứ 90, diễn ra tại Citi Field, thành phố New York, ngày 5/11/2016. Ảnh: Dave Kotinsky/Getty Images for Macy’s Parade.
Tuy nhiên, song song với mèo—đặc biệt là mèo đen—vẫn tiếp tục được khắc họa trong phim ảnh và văn học như những “bạn đồng hành” của phù thủy, mang trong mình vẻ bí ẩn cùng các năng lực siêu nhiên.
Dù nhìn nhận theo cách nào thì mối quan hệ giữa con người và loài mèo rõ ràng là lâu đời và phức tạp. Với một số người, chúng là những sinh vật bí ẩn, dường như sở hữu năng lực siêu nhiên; trong khi với những người khác, chúng đơn giản chỉ là những thú cưng đáng yêu trong gia đình.
Theo Duncan Burch - The Epoch Times
Thiên Hòa biên dịch