Tối ngày 15 tháng 4 vừa qua, một thông tin khiến dư luận không khỏi bàng hoàng: tại một lớp 3 của Trường Tiểu học Lương Thế Vinh. Năm em học sinh vì nói chuyện riêng và nghịch ngợm đã bị cô giáo yêu cầu tự dùng kim tiêm mà chính cô giáo đã mang theo.

• Sức mạnh của ngôn từ - nói một lời nói mang theo một nhân quả
• Thực vật sinh sản và duy trì nòi giống theo rất nhiều cách khác nhau
• Người khác tôn trọng bạn, không phải vì bạn xuất sắc, mà là vì…

Cô nói ““Bạn nào không ngoan thì tự cầm kim tiêm vào tay mình, chứ cô không tiêm.”

Sau khi sự việc được phát hiện, giáo viên đã bị đình chỉ, xin lỗi phụ huynh và nhà trường xác định đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng đạo đức nhà giáo.

Sự việc đã được xử lý về mặt hành chính. Nhưng điều khiến người ta day dứt không nằm ở một quyết định kỷ luật, mà nằm ở câu hỏi: những đứa trẻ ấy đã trải qua điều gì trong khoảnh khắc đó, và vết thương nào sẽ còn ở lại sau này?

 Sự tổn thương tâm lý của những đứa trẻ

Nếu đứng góc độ tâm lý, trong môi trường lớp học, giáo viên là người nắm quyền lực tuyệt đối. Một đứa trẻ lớp 3 chưa đủ nhận thức để phản kháng, cũng chưa đủ khả năng từ chối một mệnh lệnh từ cô giáo. “Bạn nào không ngoan thì tự cầm kim tiêm vào tay mình, chứ cô không tiêm.”

Khi bị yêu cầu “tự làm”, các em gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc vâng lời.

Điều đó tạo ra một trạng thái mâu thuẫn nội tại rất lớn: bản năng con người là né tránh đau đớn, nhưng dưới áp lực quyền lực, đứa trẻ buộc phải vượt qua chính bản năng bảo vệ mình để làm tổn thương bản thân. Đây không chỉ là đau về thể xác, mà là sự bẻ gãy ý chí từ bên trong.

Nỗi đau lớn hơn nằm ở thông điệp mà các em vô thức tiếp nhận: nếu em bị đau, đó là vì em không ngoan; và chính em là người gây ra nỗi đau đó. Đây chính là cơ chế “đổ lỗi cho nạn nhân” thường thấy trong các hành vi bạo hành. Nó khiến đứa trẻ không còn nhận ra mình là người bị tổn thương, mà dần dần tự quy trách nhiệm về mình.

Những trải nghiệm như vậy có thể để lại hậu quả lâu dài. Có em sẽ trở nên sợ hãi trường lớp, mất niềm tin vào người lớn, thu mình lại và đánh mất cảm giác an toàn. Có em lại hình thành tâm lý tự ti, luôn cảm thấy mình “có lỗi”. Cũng có những em, khi lớn lên, có thể lặp lại chính cách hành xử bạo lực mà mình từng chịu đựng, như một vòng lặp vô thức.

 Tâm lý của giáo viên - khi kỷ luật bị hiểu sai

Nhiều người đặt câu hỏi: điều gì khiến một giáo viên, dù mới vào nghề ba năm, lại có thể lựa chọn một hình thức kỷ luật cực đoan như vậy?

Điều đáng chú ý là hành vi này không phải bộc phát trong cơn nóng giận. Việc chuẩn bị kim tiêm, đưa ra “quy định” và thực hiện một cách bình tĩnh cho thấy có yếu tố tính toán. Đây là biểu hiện của một nhận thức lệch lạc về kỷ luật: coi nỗi đau thể xác và nỗi sợ hãi là công cụ để kiểm soát học sinh.

Trong đó có thể tồn tại nhiều yếu tố: sự non nớt trong nghề, áp lực quản lý lớp học, hoặc thiếu kỹ năng sư phạm. Nhưng sâu hơn, đó là sự nhầm lẫn giữa “quản lý” và “giáo dục”. Khi người thầy chỉ tập trung vào việc làm cho học sinh im lặng, tuân phục, mà không quan tâm đến cảm nhận và sự phát triển tâm lý của các em, thì kỷ luật dễ bị biến thành trừng phạt.

Câu nói “cô không tiêm vào tay các em” còn cho thấy một cơ chế tâm lý né tránh trách nhiệm. Bằng cách chuyển hành động sang cho học sinh, người thực hiện có thể tự thuyết phục rằng mình không trực tiếp gây hại. Khi một giáo viên bắt đầu nhìn học sinh như đối tượng cần “thuần hóa”, thay vì những cá thể cần được dẫn dắt, thì giáo dục đã đi chệch khỏi quỹ đạo ban đầu của nó.

Nhìn từ đạo đức nghề dạy học

Từ góc nhìn của tư tưởng giáo dục truyền thống, đặc biệt là quan niệm của Khổng Tử, vai trò của người thầy không chỉ là truyền đạt tri thức, mà còn là người làm gương về đạo đức.

Ông từng nhấn mạnh rằng: “Danh không chính thì ngôn không thuận, ngôn không thuận thì việc không thành.” Nếu người thầy không giữ đúng vai trò của mình, thì lời nói sẽ mất đi sức nặng, và việc dạy học cũng không thể đạt được mục đích.

Trong quan niệm ấy, người thầy phải hội đủ cả tri thức và nhân cách. Không chỉ dạy chữ, mà còn dạy cách làm người. Không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn phải thấu hiểu học trò, đối xử công bằng và tôn trọng sự khác biệt.

Khổng Tử cũng đề cao phương pháp dạy học gợi mở, tùy theo từng học trò mà điều chỉnh cách dạy. Ông không áp đặt, mà dẫn dắt. Không ép buộc, mà khơi gợi. Với mỗi học trò, ông nhìn thấy một cá tính riêng, một hoàn cảnh riêng, từ đó lựa chọn cách tiếp cận phù hợp.

Quan trọng hơn, người thầy phải lấy bản thân làm gương. Học trò không chỉ nghe lời thầy nói, mà còn nhìn vào cách thầy sống. Nếu người thầy không giữ được chuẩn mực đạo đức, thì rất khó để học trò đặt niềm tin.

Trong bối cảnh đó, hành vi dùng nỗi đau làm công cụ kỷ luật không chỉ là sai về pháp luật, mà còn đi ngược hoàn toàn với tinh thần giáo dục. Bởi giáo dục không phải là tạo ra sự sợ hãi, mà là nuôi dưỡng sự hiểu biết và lòng nhân ái.

Một sự việc đã qua, một hình thức xử lý đã có, nhưng dư âm của nó không dừng lại ở đó.

Một mũi kim có thể chỉ để lại một dấu vết nhỏ trên da. Nhưng một cách dạy sai, một lời nói sai, có thể để lại dấu vết rất lâu trong tâm hồn.

Và điều quan trọng nhất, có lẽ không phải chỉ là xử lý một cá nhân sai phạm, mà là làm sao để mỗi người đứng trên bục giảng luôn nhớ rằng: trước mặt mình không phải là những “đối tượng cần quản lý”, mà là những con người đang lớn lên, đang học cách tin vào thế giới bắt đầu từ chính người thầy của mình.

Tiểu Hoa biên tập