Dựng nhà
- Nguyễn Thúy Quỳnh-
Trông trời trông đất trông người trông ta
Dựng một cái nhà mở ra năm cửa
Cửa quay hướng núi
bốn mùa tốt tươi
theo đời trôi dài cùng mây khói
có lúc về bên núi ta ngồi.
Cửa trông ra biển
rười rượi gió lành
lỡ có ngày ta lấm láp
biển sẽ gột cho tới trong xanh.
Cửa mở sang láng giềng
ta mang hết thiện chân ra đổi
mong nhận về đôi kẻ tri âm
khi tối đèn tắt lửa.
Cửa vọng ông bà
nơi ta bước vào cúi đầu, bước ra dài rộng
gập ghềnh đường xa, quanh co lối hẹp
những chân nhang dõi theo
nhắc lối thơm về.
Cửa trổ lên trời
mai ngày
không nợ nần chi nữa
thuận đường mà rong chơi.
( Theo thivien.net)
Đề viết đoạn văn: Hãy phân tích làm rõ nội dung nghệ thuật đoạn thơ thứ 6 của bài thơ “ Dựng nhà” - Nguyễn Thúy Quỳnh
Cửa vọng ông bà
nơi ta bước vào cúi đầu, bước ra dài rộng
gập gềnh đường xa, quanh co lối hẹp
những chân nhang dõi theo
nhắc lối thơm về
*Tìm hiểu đề
- Vấn đề cần nghị luận: phân tích làm rõ nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ.
+ Một trong 5 cánh cửa để “ dựng nhà” trong đó tác giả nói đến việc hướng về cội nguồn ngay từ trong gia đình.
+ nghệ thuật tạo nên vẻ đẹp nội dung.
-Huy động câu thơ hay, câu danh ngôn hay về ông bà, cội nguồn, thái độ thành kính với thế hệ tiền nhân.
+ Thơ là ánh sáng nhiệm màu soi rọi tâm hồn người đọc
+ Mỗi một câu thơ/ phải như một ô cửa/ mở tới tình yêu
+ Sự kết tinh ở vần thơ là ở muối bể- muối lắng ở ô nề/ thơ đọng ở bề sâu
+ Con người có tổ có tông/ như cây có cội như sông có nguồn ( ca dao)
*Dàn ý chi tiết
- Mở đoạn:
+ Dẫn dắt: Mỗi một câu thơ/ phải như một ô cửa/ mở tới tình yêu
+ trong vô vàn ô cửa tình yêu, nhà thơ N. T. Quỳnh trong bài thơ “ Dựng nhà” có 5 ô cửa độc đáo, không thể thiếu ô cửa hướng về cội nguồn về gia đình: trích thơ
Cửa vọng ông bà
………………….
nhắc lối thơm về
-Thân đoạn
+ Khái quát chung ( khoảng 3-4 dòng) : chủ đề về tình cảm gia đình, hướng về cội nguồn là nguồn cảm hứng của tất cả những nhà thơ chân chính. Bởi đó không chỉ là kết tinh từ truyền thống ca dao dân ca, mà còn là đạo đức căn bản của một con người.
+Vẻ đẹp nội dung đoạn thơ: Nhà thơ xây dựng các hình ảnh thể hiện tâm thế và thái độ thành kính đối với ông bà và hành động tưởng nhớ họ khi họ đã khuất là cơ sở nền tảng thông suốt trong mọi bước đường đời của con người.
+ Vẻ đẹp nghệ thuật của đoạn thơ: thể thơ tự do, dòng thơ liên tục chảy như dòng sông của mạch cảm xúc ; các biện pháp tu từ độc đáo, đặc sắc…; hình ảnh ngôn ngữ giọng điệu đơn giản mà trầm lắng suy tư giàu triết lý.
+Đánh giá mở rộng, liên hệ và rút ra bài học cho bản thân và thế hệ trẻ
-Kết đoạn
+ Khẳng định tấm lòng tài năng của tác giả: bề sâu của ý thơ được truyền tải giản dị
+ Đoạn thơ cũng có thể soi rọi tâm hồn chúng ta: những người học cách bồi đắp sự thành kính của mình với tiền nhân.
“Mỗi một bài thơ / phải như một ô cửa / mở tới tình yêu”, và trong vô vàn “ô cửa” của tình yêu ấy, Nguyễn Thúy Quỳnh đã mở ra một cánh cửa thật đẹp, thật sâu lắng trong bài thơ Dựng nhà — cánh cửa hướng về cội nguồn, về ông bà tổ tiên: “Cửa vọng ông bà / nơi ta bước vào cúi đầu, bước ra dài rộng / gập ghềnh đường xa, quanh co lối hẹp / những chân nhang dõi theo/ nhắc lối thơm về.” Từ bao đời nay, tình cảm gia đình và ý thức hướng về cội nguồn luôn là nguồn cảm hứng bất tận của thơ ca, bởi đó không chỉ là nét đẹp của truyền thống dân tộc mà còn là đạo lí căn bản làm nên nhân cách con người: “Con người có tổ có tông / như cây có cội như sông có nguồn.” Trong đoạn thơ, hình ảnh “cửa vọng ông bà” gợi ra không gian linh thiêng trong mỗi mái nhà Việt — nơi con cháu luôn hướng lòng về những thế hệ đi trước bằng sự thành kính sâu xa. Cụm từ “bước vào cúi đầu, bước ra dài rộng” vừa diễn tả hành động thực, vừa mang ý nghĩa biểu tượng: cúi đầu là lòng biết ơn, là sự khiêm nhường trước cội nguồn; còn “bước ra dài rộng” là sự trưởng thành, vững vàng khi mang theo hành trang tinh thần từ gia đình. Dẫu cuộc đời có “gập ghềnh đường xa, quanh co lối hẹp”, con người vẫn không lạc hướng bởi luôn có “những chân nhang dõi theo” — hình ảnh hoán dụ giàu sức gợi, biểu tượng cho sự chở che, dõi theo và nâng đỡ vô hình của ông bà tổ tiên. Đặc biệt, cụm từ “nhắc lối thơm về” thật giàu chất thơ và chiều sâu triết lí, gợi con đường trở về với những giá trị tốt đẹp, với nếp nhà, đạo lí và nhân cách. Về nghệ thuật, đoạn thơ được viết theo thể thơ tự do, nhịp thơ chậm, trầm lắng như dòng suy tưởng miên man; ngôn ngữ giản dị mà hàm súc; hình ảnh thơ gần gũi, giàu tính biểu tượng; giọng điệu nhẹ nhàng mà thấm đẫm triết lí nhân sinh. Qua đó, nhà thơ không chỉ thể hiện tài năng trong cách kiến tạo hình tượng “ngôi nhà” đời sống mà còn gửi gắm bài học sâu sắc cho mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ hôm nay: dù đi đâu, sống trong thời đại nào, cũng phải biết giữ gìn nếp nhà, kính trọng ông bà cha mẹ, trân trọng cội nguồn để sống đúng nghĩa và không đánh mất chính mình. Đoạn thơ khép lại nhưng dư âm của nó vẫn soi sáng tâm hồn người đọc, nhắc ta học cách bồi đắp lòng thành kính với tiền nhân — nền móng bền vững nhất cho “ngôi nhà” nhân cách của mỗi con người.