Bài học tuổi thơ
Thằng con tôi 11 tuổi, học lớp sáu. Qua mùa thi chuyển cấp, nhân một buổi chiều cho con đi chơi mát, nó kể... Đang hỏi nó về chuyện thi cử, nó chợt hỏi lại tôi:
- Ba! Có bao giờ thấy có một bài luận văn nào điểm không không ba? Con số không cô cho bự bằng quả trứng gà. Không phải cho bên lề, mà một vòng tròn giữa trang giấy. Thiệt đó ba. Chuyện ngay trong lớp của con, chứ không phải con nghe kể đâu.
Tôi chưa kịp hỏi, nó tiếp:
- Còn thua ba nữa đó, ba. Ít nhứt ba cũng được nửa điểm. Còn thằng bạn của con, con số không bự như quả trứng.
Thằng con tôi ngửa mặt cười, có lẽ nó thấy thú vị vì thời học trò của ba nó ít nhứt cũng hơn được một đứa.
Số là cách đây vài năm, có một nhà xuất bản gởi đến các nhà văn nhà thơ quen biết trong cả nước một câu hỏi, tôi còn nhớ đại ý, nhà văn nhà thơ thời thơ ấu học văn như thế nào, nhà xuất bản in thành sách "Nhà văn học văn". Đọc qua, nghe các nhà văn nhà thơ kể, tất nhiên là mỗi người có mỗi cuộc đời, mỗi người mỗi giọng văn, nhìn chung thì người nào, lúc còn đi học, cũng có khiếu văn, giỏi văn. Nếu không thì lấy gì làm cơ sở để sau này trở thành nhà văn? Rất lô-gích và rất là tự nhiên vậy. Duy chỉ có bài của tôi hơi khác, có gì như ngược lại. Tôi kể, hồi tôi học ở trường trung học Nguyễn Văn Tố (1948 - 1950), tôi là một học sinh trung bình, về môn văn không đến nỗi liệt vào loại kém, nhưng không có gì tỏ ra là người có khiếu văn chương. Và có một lần, bài luận văn của tôi chỉ được có một điểm trên hai mươi (1/20). Đó là kỷ niệm không quên trong đời học sinh của tôi, môn văn.
Khi con tôi đọc bài văn đó, con tôi hỏi:
- Sao bây giờ ba là nhà văn? Và bạn bè cũng hỏi như vậy. Tôi cũng đã tự lý giải về mình, và lời giải cũng đã in vào sách rồi, xin không nhắc lại.
Tôi hỏi con tôi:
- Luận văn cô cho khó lắm hay sao mà bạn con bị không điểm.
- Luận văn cô cho "Trò hãy tả buổi làm việc ban đêm của bố".
- Con được mấy điểm?
- Con được sáu điểm.
- Con tả ba như thế nào?
- Thì ba làm việc làm sao thì con tả vậy.
- Mấy đứa khác, bạn của con?
Thằng con tôi như chợt nhớ, nó liến thoắng:
- A! Có một thằng ba nó không hề làm việc ban đêm mà nó cũng được sáu điểm đó ba.
- Đêm ba nó làm gì?
- Nó nói, đêm ba nó toàn đi nhậu.
- Nó tả ba nó đi nhậu à?
- Dạ không phải. Ba nó làm việc ban ngày nhưng khi nó tả thì nó tả ba nó làm việc ban đêm, ba hiểu chưa?
- Còn thằng bạn bị không điểm, nó tả như thế nào?
- Nó không tả không viết gì hết, nó nộp giấy trắng cho cô.
- Sao vậy?
Hôm trả lại bài cho lớp, cô gọi nó lên, cô giận lắm, ba. Cô hét: "Sao trò không làm bài". Nó cúi đầu làm thinh. Cô lại hét to hơn: "Hả?". Nó cũng làm thinh. Tụi con ngồi dưới, đứa nào cũng run.
- Nó là học trò loại " cá biệt" à?
- Không phải đâu ba, học trò tiên tiến đó ba.
- Sao nữa? Nó trả lời cô giáo như thế nào?
Nó cứ làm thinh. Tức quá, cô mới quất cây thước xuống bàn cái chát: "Sao trò không làm bài?" Tới lúc đó nó mới nói: "Thưa cô, con không có ba". Nghe nó nói, hai con mắt của cô con mở tròn như hai cái tô. Cô đứng sững như trời trồng vậy ba!
Tôi bỗng nhập vai là cô giáo. Tôi thấy mình ngã qụy xuống trước đứa học trò không có ba.
Sau đó cô và cả lớp mới được biết, em mồ côi cha khi vừa mới lọt lòng mẹ. Ba em hy sinh trên chiến trường biên giới. Từ ấy, má em ở vậy, tần tảo nuôi con...
Có người hỏi em: "Sao mày không tả ba của đứa khác". Em không đáp, cúi đầu, hai giọt nước mắt chảy dài xuống đôi má.
Chuyện của đứa học trò bị bài văn không điểm đã để lại trong tôi một nỗi đau. Em bị không điểm, nhưng với tôi, người viết văn là một bài học, bài học trung thực. Sáng tạo không đồng nghĩa với bịa đặt.
Giữa những dòng chữ bịa đặt và trang giấy trắng, tôi xin để trang giấy trắng trung thực trên bàn viết.
( Mùa thu, 1990- Truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng)
I.Đọc và trả lời các câu hỏi
1. Xác định ngôi kể của văn bản
2. Nêu tác dụng của điểm nhìn trong tác phẩm
3. Theo tác giả, vì sao đứa bé nộp giấy trắng và bị điểm 0?
4. Em hiểu gì về quan điểm sau: Sáng tạo không đồng nghĩa với bịa đặt?
5. Thông điệp ý nghĩa nhất anh chị rút ra được là gì, vì sao?
Gợi ý trả lời các câu hỏi
1. Xác định ngôi kể của văn bản
Văn bản được kể theo ngôi thứ nhất (nhân vật “tôi” – người cha, cũng là nhà văn).
2. Nêu tác dụng của điểm nhìn trong tác phẩm
- Điểm nhìn được đặt ở người cha (nhà văn)
-Tác dụng
+ Giúp Câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi vì là lời kể từ trải nghiệm cá nhân.
+Tạo điều kiện bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ sâu sắc của người kể trước sự việc.
+Làm nổi bật bài học về sự trung thực trong văn chương và cuộc sống.
3. Theo tác giả, vì sao đứa bé nộp giấy trắng và bị điểm 0?
Vì em không có ba (ba đã hy sinh từ khi em còn nhỏ), nên không thể tả “buổi làm việc ban đêm của bố”.
→ Em chọn nộp giấy trắng thay vì bịa đặt, thể hiện sự trung thực.
4. Em hiểu gì về quan điểm: “Sáng tạo không đồng nghĩa với bịa đặt”?
-Sáng tạo là tưởng tượng, xây dựng hình ảnh dựa trên sự thật, cảm xúc và trải nghiệm.
-Bịa đặt là nói sai sự thật, không có cơ sở thực tế.
→ Ý kiến khẳng định: trong văn chương và cuộc sống, sáng tạo cần dựa trên sự chân thực, không nên giả dối, tùy tiện bịa ra.
5. Thông điệp ý nghĩa nhất em rút ra được là gì? Vì sao?
Thông điệp: Hãy sống trung thực, đặc biệt trong học tập và cuộc sống.
Vì:
-Sự trung thực thể hiện nhân cách, lòng tự trọng của con người.
-Cậu bé chấp nhận điểm 0 nhưng vẫn giữ được sự thật → đáng trân trọng hơn những bài văn “đúng yêu cầu” nhưng không thật.
-Điều đó nhắc nhở mỗi người: giá trị của sự thật luôn quan trọng hơn thành tích.
II. Phần làm văn
VIẾT ĐOẠN VĂN ( KHOẢNG 200 CHỮ) PHÂN TÍCH NHÂN VẬT NGƯỜI CHA
GỢI Ý DÀN Ý
- Mở đoạn: giới thiệu tác giả và nhân vật cần phân tích, có câu lý luận văn học
- Thân đoạn
+ G thiệu chung về nhân vật: nghề nghiệp, hoàn cảnh sống, tuổi tác, quê hương, gia đình, vị trí…
+ Những phẩm chất của nhân vật ( xét theo mối quan hệ với nghề nghiệp với người khác)
- > vai trò của nhân vật trong việc thể hiện tư tưởng chủ đề của tác phẩm.
+ Đánh giá nghệ thuật xd nhân vật
-Kết đoạn.
DẶN DÒ: Dựa vào dàn ý trên viết thành đoạn văn hoàn chỉnh nhé!
ĐOẠN VĂN THAM KHẢO
Trong truyện ngắn “Bài học tuổi thơ”, nhà văn Nguyễn Quang Sáng đã xây dựng thành công hình tượng người cha – cũng là ngườikể chuyện, một nhà văn giàu trải nghiệm và chiều sâu suy tư. Nhà văn từng quan niệm rằng “văn học bắt nguồn từ cuộc sống và trở về làm sáng tỏ cuộc sống”, vì thế nhân vật người cha hiện lên không chỉ như một cá nhân cụ thể mà còn là nơi gửi gắm tư tưởng nhân văn của tác phẩm. Ông là một người cha đã trưởng thành, làm nghề viết văn, có vốn sống phong phú, từng trải qua cả những thất bại trong học tập khi nhỏ với bài văn chỉ được 1/20 điểm. Trong gia đình, ông là người gần gũi, yêu thương con, luôn dành thời gian trò chuyện, lắng nghe con kể về chuyện lớp học. Chính sự thân mật ấy đã tạo nên tình huống để câu chuyện về cậu học trò không có ba được mở ra đầy xúc động. Nổi bật ở nhân vật người cha là sự nhạy cảm, lòng trắc ẩn và quan niệm đúng đắn về nghề văn. Khi nghe con kể về bạn bị điểm không, ban đầu ông tò mò như một người cha bình thường, nhưng càng nghe, ông càng nhập tâm vào câu chuyện, để rồi khi biết cậu bé mồ côi cha, ông “bỗng nhập vai là cô giáo”, cảm thấy như chính mình “ngã quỵ xuống trước đứa học trò không có ba”. Chi tiết ấy cho thấy một tâm hồn vô cùng tinh tế, giàu yêu thương, biết đau trước nỗi đau của người khác. Trong nghề nghiệp, ông đúng là một nhà văn chân chính với bài học sâu sắc: “Sáng tạo không đồng nghĩa với bịa đặt.” Chính nhận thức này đã làm sáng rõ chủ đề truyện: đề cao sự trung thực trong văn chương và trong cuộc sống, đồng thời nhắc con người phải biết cảm thông trước những số phận thiếu may mắn.Về nghệ thuật, nhân vật người cha được khắc họa chủ yếu qua ngôi kể thứ nhất, qua dòng đối thoại tự nhiên với con và đặc biệt là diễn biến tâm lí tinh tế, chân thực. Cách xây dựng ấy giúp hình tượng nhân vật trở nên gần gũi, giàu sức thuyết phục và mang chiều sâu triết lí. Có thể nói, người cha là linh hồn của tác phẩm, góp phần gửi đến người đọc bài học ý nghĩa về lòng nhân ái, sự trung thực và trách nhiệm của người cầm bút.